Powrót do spisu treści

5. Polityka inwestycyjna funduszu i jego wyniki

1. Prawda: Inwestując w jednostki uczestnictwa funduszu nie możemy nigdy dokładnie określić, ile fundusz zarobi dla nas w przyszłości.
   Mit: Kupując fundusz inwestycyjny, wiadomo, jaki osiągnie wynik (wyniki są podane w reklamach funduszy).
   Wyjaśnienie
   
   

   Inwestując w jednostki uczestnictwa funduszu nie możemy nigdy dokładnie określić, ile fundusz zarobi dla nas w przyszłości. Fundusz, który działa na rynku już od pewnego czasu, może pochwalić się osiągniętymi dotychczas rezultatami inwestycyjnymi, z czym stosunkowo często możemy się spotkać w reklamach funduszy w prasie, radiu, telewizji czy Internecie. Należy jednak pamiętać, iż podawane przy tej okazji stopy zwrotu dla określonego okresu w przeszłości są wyłącznie danymi historycznymi i fundusz nie może nam zagwarantować uzyskania takiej samej, bądź jakiejkolwiek innej stopy zwrotu w przyszłości. Wynika to z faktu, iż realia ekonomiczne i finansowe, w jakich działają fundusze ulegają ciągłym zmianom, wskutek czego zmianie ulega również rentowność (zyskowność) instrumentów finansowych, w które fundusz lokuje środki.

   Istnieje pewna grupa funduszy - fundusze z ochroną (gwarancją) kapitału, które z uwagi na swoją politykę inwestycyjną oraz stosowane techniki zarządzania aktywami, mogą zapewnić uczestnikowi, że wartość jego inwestycji nie spadnie poniżej określonego poziomu (np. poniżej wartości zainwestowanych środków) lub zagwarantuje nawet minimalną stopę zwrotu w danym okresie. Jest to jednak specyficzna, jak dotychczas stosunkowo niewielka grupa funduszy na polskim rynku. Powtórzmy zatem, że nabywając jednostki zdecydowanej większości funduszy nie jesteśmy w stanie przewidzieć, jaki wynik inwestycyjny osiągniemy w przyszłości.
   
   

2. Prawda: Fundusze inwestycyjne nie gwarantują osiągnięcia określonego wyniku inwestycyjnego.
   Mit: Fundusze inwestycyjne gwarantują wyniki inwestycyjne.
   Wyjaśnienie
   
   

   Jedną z najistotniejszych cech funduszy inwestycyjnych jako formy lokowania kapitału jest brak gwarancji osiągnięcia celu inwestycyjnego, a tym samym wypracowania określonej stopy zwrotu. Warto w tym momencie przytoczyć treść art. 19, ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, który stanowi, że "przy określaniu celu inwestycyjnego należy w statucie zastrzec, że fundusz nie gwarantuje jego osiągnięcia". Takie samo zastrzeżenie powinno być zamieszczone w materiałach reklamowych funduszy, w szczególności tych zawierających informacje na temat ich historycznych stóp zwrotu.

   Pewnym odstępstwem od tej reguły są fundusze inwestycyjne z ochroną kapitału, które mogą np. zagwarantować pełną ochronę zainwestowanych środków, przy czym należy pamiętać, iż nie jest to ochrona o charakterze prawnym, lecz wynika z realizowanej strategii inwestycyjnej.
   
   

3. Prawda: Ryzyko inwestycji w fundusze inwestycyjne jest zróżnicowane, zależy przede wszystkim od jego polityki inwestycyjnej i okresu inwestycji.
   Mit: Fundusze inwestycyjne są ryzykownym instrumentem inwestycyjnym (inwestują na giełdzie).
   Wyjaśnienie
   
   

   Ryzyko inwestowania w fundusze inwestycyjne jest zależne przede wszystkim od polityki inwestycyjnej prowadzonej przez dany podmiot. Jeżeli decydujemy się ulokować nasz kapitał w jednostki funduszu akcyjnego, musimy mieć świadomość, iż biorąc pod uwagę różne dostępne instrumenty inwestycyjne - rzeczywiście będzie to ryzykowny instrument finansowy, szczególnie w horyzoncie inwestycyjnym krótszym niż zalecany w przypadku funduszy akcyjnych. W okresach korzystnej koniunktury na rynku akcji fundusze te osiągają bardzo wysokie stopy zwrotu, jednak podczas bessy ich jednostki uczestnictwa mogą znacznie obniżyć swoją wartość. Niższe, ale również stosunkowo istotne ryzyko utraty części zainwestowanego kapitału cechuje fundusze zrównoważone, czy też fundusze aktywnej alokacji.

   Istnieje jednak bardzo duża i zróżnicowana grupa bezpiecznych funduszy adresowanych do inwestorów nie akceptujących ryzyka inwestycyjnego, w przypadku których ryzyko to jest znikome lub niewielkie. Przede wszystkim należą do nich fundusze rynku pieniężnego, fundusze gotówkowe oraz fundusze dłużne. W przeważającej części lokują one aktywa w stosunkowo bezpieczne instrumenty finansowe o stałym dochodzie - różnego rodzaju obligacje i bony, bankowe papiery wartościowe oraz depozyty bankowe. Ich zadaniem jest zapewnienie inwestorom stabilnego wzrostu kapitału, przy minimalnym ryzyku jego utraty. Stosunkowo bezpiecznym typem funduszu są także fundusze z ochroną kapitału, które z reguły zapewniają w wyznaczonym okresie co najmniej zwrot zainwestowanych pieniędzy.

   Należy też pamiętać, iż ryzyko występujące w bardziej ryzykownych funduszach inwestycyjnych (ale spotykane także w wymienionych powyżej funduszach bezpiecznych) jest zdeterminowane również m.in. okresem, w jakim inwestujemy (im krótszy, tym ryzyko to wzrasta, im dłużej inwestujemy, tym bardziej zmniejszamy poziom ryzyka inwestycyjnego; jest to szczególnie ważne w przypadku funduszy akcyjnych) oraz rodzajem waluty, w jakiej dokonywane są inwestycje funduszu (w przypadku funduszy lokujących aktywa w papiery wartościowe denominowane w walutach obcych jesteśmy narażeni na ryzyko kursowe).
   
   

4. Prawda: Nie ma inwestycji bez ryzyka.
   Mit: Na funduszach obligacyjnych nie można stracić ("zysk bez ryzyka").
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusze obligacji zwyczajowo zalicza się do funduszy bezpiecznych, czyli takich które zapewniają niewielki, lecz stały i systematyczny dochód, przy minimalnym poziomie ryzyka. Nie oznacza to jednak, iż na funduszach tych nie można stracić. O ile określenie "zysk bez ryzyka" jest uprawnione w przypadku samodzielnego nabywania obligacji skarbowych i trzymania ich do terminu wykupu (w tej sytuacji ryzyko inwestycyjne w praktyce nie występuje), o tyle takie samo stwierdzenie w przypadku funduszy obligacji nie zawsze musi odpowiadać prawdzie. Część z nich, zwłaszcza tych inwestujących w obligacje długoterminowe (pięcioletnie i dłuższe) o stałym oprocentowaniu, może w krótkim, a nawet średnim okresie, w określonych warunkach, przynieść niewielką stratę. Chodzi tu przede wszystkim o sytuację, w której rosną stopy procentowe, co powoduje wzrost rentowności i spadek rynkowych cen wymienionych wyżej rodzajów obligacji. Ponieważ wyceny aktywów funduszu obligacji dokonuje się w oparciu o rynkowe ceny instrumentów finansowych, spadek cen obligacji znajdujących się w portfelu inwestycyjnym funduszu znajduje odzwierciedlenie w spadku wycen jednostek uczestnictwa funduszu obligacji.
   
   

5. Prawda: Koniunktura na rynku polskich akcji (Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie) zależy od bardzo wielu czynników zarówno o charakterze ekonomicznym, jak też pozaekonomicznym.
   Mit: Najważniejszym czynnikiem wpływającym na rynek akcji polskich jest sytuacja polityczna w naszym kraju.
   Wyjaśnienie
   
   

   Koniunktura na rynku polskich akcji (Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie) zależy od bardzo wielu czynników zarówno o charakterze ekonomicznym, jak też pozaekonomicznym. Wśród tych drugich, obok m.in. aspektów prawnych czy też psychologicznych, znajduje się także sytuacja polityczna w naszym kraju. Jak jednak pokazują wielorakie doświadczenia ostatnich lat, zawirowania na scenie politycznej mają coraz mniejszy wpływ na sytuację na rynku akcji. Jeżeli można się go obecnie dopatrzyć, to ma on raczej charakter marginalny i krótkotrwały (relatywnie większą rolę odgrywają np. na rynku walutowym).

   Zdecydowanie ważniejsze dla kształtowania się koniunktury giełdowej, a tym samym dla wyników funduszy inwestujących w akcje, mają czynniki o charakterze ekonomicznym. Przede wszystkim chodzi tu o sytuację gospodarczą kraju (tempo wzrostu gospodarczego, stopa inflacji, skala inwestycji), koniunkturę panującą w danej branży lub sektorze gospodarki oraz wyniki finansowe poszczególnych spółek notowanych na warszawskim parkiecie. Ważny jest też tzw. "klimat inwestycyjny" naszego regionu, bowiem nasz kraj jest nadal postrzegany jako tzw. rynek wschodzący (rozwijający się) w Europie Środkowo-Wschodniej.
   
   

6. Prawda: Benchmark jest to określona wartość referencyjna danego funduszu, do której możemy porównywać wynik tego funduszu inwestycyjnego.
   Mit: Wynik benchmarku danego funduszu powinien dokładnie odzwierciedlać wycenę jednostek uczestnictwa omawianego funduszu w danym dniu wyceny.
   Wyjaśnienie
   
   

   Oceniając wyniki inwestycyjne funduszy inwestycyjnych często porównuje się je do określonej wartości referencyjnej (benchmarku). Porównując stopę zwrotu funduszu w danym okresie z wynikiem benchmarku (musi być on reprezentatywny dla aktywów, w które inwestowane są środki funduszu) możemy ocenić, czy zarządzający funduszem efektywnie lokował nasze środki. Wynik benchmarku danego funduszu nie będzie jednak dokładnie odzwierciedlać wyniku funduszu inwestycyjnego w określonym przedziale czasu. Wynika to z faktu, iż benchmark jest tylko i wyłącznie pewnym portfelem modelowym (np. w przypadku funduszy akcyjnych może być to indeks WIG), który nigdy nie zostanie dokładnie odzwierciedlony przez zarządzającego funduszem. Wynika to zarówno z ograniczeń formalnoprawnych w zakresie ustawowych limitów inwestycyjnych, jak też ze względów czysto praktycznych (do portfela funduszu wybierane są tylko akcje najlepszych spółek). Benchmark stanowi zatem tylko pewne przybliżenie deklarowanej polityki inwestycyjnej funduszu, która ulega modyfikacjom i reaguje na bieżące wydarzenia na rynku. Nie jest więc możliwe, aby zmiany wycen jednostek uczestnictwa dokładnie odpowiadały zachowaniu benchmarku (niezależnie czy dotyczy to funduszy inwestujących na rynku akcji, czy na rynku papierów dłużnych).

   Jedynym typem funduszy, którego wyniki mogą w miarę dokładnie (choć oczywiście także nie stuprocentowo) odzwierciedlać zachowania benchmarku, są tzw. fundusze indeksowe. Są to bowiem podmioty, których zadaniem jest naśladowanie określonego indeksu, najczęściej indeksu całej giełdy papierów wartościowych lub jej określonego segmentu.
   
   

7. Prawda: Porównując wyniki różnych funduszy (również należących do jednej kategorii) powinniśmy zwracać uwagę na kilka istotnych czynników.
   Mit: Porównywanie wyników różnych funduszy należących do tej samej kategorii funduszy np. akcji polskich jest miarodajne.
   Wyjaśnienie
   
   

   Porównywanie wyników inwestycyjnych funduszy należących do tej samej kategorii nie zawsze musi być całkowicie miarodajne. Wynikać to może m.in. z następujących względów:

   - fundusze mogą stosować inne zasady przy wycenie aktywów - chodzi tu np. o godzinę, w której wyceniane są aktywa funduszu. Ma to szczególne znaczenie w przypadku funduszy inwestujących na rynku akcji, bowiem koniunktura na rynku giełdowym nawet w okresie kilku godzin może okazać się bardzo zmienna. Przy dużej zmienności cen akcji w ciągu dnia giełdowego może zatem dojść do sytuacji, w której rezultaty funduszy wyceniających aktywa np. o godz. 12.00 (biorących do wyceny ceny akcji z godziny 12.00) będą się istotnie różnić od wyników funduszy wyceniających aktywa w godzinach wieczornych (uwzględniających wyceny akcji z zamknięcia sesji giełdowej);

   - fundusze rozpoczynające działalność przez pewien początkowy okres swojego funkcjonowania znajdują się w fazie konstruowania docelowego portfela inwestycyjnego. Trudno porównywać wyniki takiego funduszu z podmiotem o dłuższej rynkowej historii, który ma już zbudowany portfel inwestycyjny, nawet jeśli są to fundusze o zbliżonej polityce inwestycyjnej;

   - fundusze teoretycznie należące do tej samej kategorii inwestycyjnej (np. fundusze akcyjne) mogą być ukierunkowane na różne segmenty rynku (np. fundusze inwestujące w duże spółki versus fundusze inwestujące w małe i średnie spółki, fundusze wzrostu versus fundusze dochodowe), mogą lokować środki w różnych regionach geograficznych, bądź mogą być zarządzane w różny sposób (fundusze zarządzane aktywnie versus fundusze indeksowe).
   
   

8. Prawda: Rezultaty inwestycyjne funduszy akcyjnych zazwyczaj nie odzwierciedlają dokładnie zmian określonego indeksu giełdowego.
   Mit: Fundusz akcyjny powinien zmieniać się każdego dnia dokładnie tak, jak WIG (lub inne indeksy).
   Wyjaśnienie
   
   

   Rezultaty inwestycyjne funduszy akcyjnych zazwyczaj nie odzwierciedlają dokładnie zmian określonego indeksu giełdowego. Wynika to z faktu, iż skład portfela inwestycyjnego funduszu jest wynikiem autonomicznej decyzji zarządzającego i zazwyczaj nie jest odbiciem składu wybranego indeksu (wyjątek stanowią tzw. fundusze indeksowe w przypadku których zadaniem zarządzającego jest właśnie możliwie najdokładniejsze naśladowanie wybranego indeksu). Ponadto zarządzający muszą przestrzegać określonych limitów inwestycyjnych określonych w ustawie (np. fundusz otwarty nie może lokować więcej niż 5 proc. aktywów w instrumenty wyemitowane przez jeden podmiot), co automatycznie uniemożliwia odwzorowanie składu indeksu, w którym takiego ograniczenia nie ma. Kolejnym czynnikiem, z powodu którego niemożliwe jest dokładne odzwierciedlenie zmian wartości indeksu przez fundusz, są zróżnicowane zasady wycen aktywów – fundusz może przyjąć dowolną godzinę wyceny aktywów (np. w trakcie dnia), podczas gdy zmiana wartości indeksu jest podawana w oparciu o ceny zamknięcia akcji na zakończenie sesji. Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione czynniki, dzienne zmiany wartości jednostek uczestnictwa różnią się zwykle od zmian wartości indeksu.
   
   

9. Prawda: Historyczne wyniki inwestycyjne funduszy nie mogą w żadnym stopniu stanowić gwarancji ich powtórzenia w przyszłości.
   Mit: Fundusz, który osiągnął bardzo dobre wyniki w przeszłości zawsze będzie dużo zarabiał.
   Wyjaśnienie
   
   

   Historyczne wyniki inwestycyjne funduszy nie mogą w żadnym stopniu stanowić gwarancji ich powtórzenia w przyszłości. Oznacza to, że fundusz, który osiągnął bardzo dobre wyniki w przeszłości, w określonej sytuacji na rynku papierów wartościowych, wcale nie musi (choć może) przynosić ponadprzeciętnych zysków także w przyszłości. Doświadczenie i umiejętności zarządzającego mogą okazać się bowiem przydatne i przynosić określone profity w okresie korzystnej koniunktury w danym segmencie rynku finansowego, natomiast w sytuacji pogorszenia koniunktury (bessy na rynku) zarządzający może wypracowywać wyniki gorsze. Podejmując decyzje odnośnie lokowania środków pieniężnych w funduszach inwestycyjnych należy zatem zwrócić uwagę nie tylko na to, który fundusz okazał się w ostatnim okresie najlepszy, ale także czy jego wyniki są stabilne, czy jest to rezultat jednorazowej trafnej decyzji inwestycyjnej owocującej spektakularnymi wzrostami, czy też jest to efekt systematycznych, dobrych wyników inwestycyjnych i czy zarządzający równie dobrze inwestuje w okresie sprzyjającej, jak i niekorzystnej koniunktury na rynku. Dobrze jest też przyjrzeć się zestawieniom i rankingom funduszy, opracowywanym cyklicznie przez niezależne instytucje oraz oczywiście wziąć pod uwagę takie czynniki jak cel i horyzont czasowy inwestycji, możliwości finansowe czy indywidualna skłonność do ryzyka.
   
   

10. Prawda: Wyniki inwestycyjne funduszy denominowanych w różnych walutach nie są porównywalne, z uwagi na zmienność kursów walut.
    Mit: Wyniki funduszu denominowanego w walucie obcej, są porównywalne do wyników funduszu, denominowanych w PLN.
    Wyjaśnienie
    
    

    Jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych mogą być wyceniane (denominowane) w złotych, zarówno w złotych jak i w walucie obcej oraz wyłącznie w walucie obcej (najczęściej jest to wycena w euro lub dolarze amerykańskim). Informacja o tym, w jakiej walucie fundusz wycenia jednostki uczestnictwa znajduje się w prospekcie informacyjnym funduszu oraz w tabelach z wyceną funduszy, dostępnych np. na stronach internetowych TFI.
    Wyniki inwestycyjne funduszy denominowanych w różnych walutach nie mogą być jednak porównywalne, z uwagi na występujące ryzyko kursowe (walutowe). Na skutek wzrostu lub spadku wartości waluty, w jakiej wyceniane są instrumenty finansowe znajdujące się w portfelu inwestycyjnym funduszu denominowanego np. w euro lub dolarze, zmiany wartości jednostki uczestnictwa wyrażone w tej walucie odbiegają od zmian wyrażonych w złotych. Wobec powyższego można porównywać jedynie wyniki inwestycyjne funduszy prowadzących zbliżoną politykę inwestycyjną i wycenianych w tej samej walucie.