Powrót do spisu treści

3. Konstrukcja funduszu - fundusz inwestycyjny co to jest, jak działa?

1. Prawda: Fundusz nie może zbankrutować.
   Mit: Fundusz może zbankrutować.
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusz inwestycyjny w praktyce nie może zbankrutować, gdyż nie posiada on zdolności upadłościowej. Wynika to z konstrukcji prawnej funduszu i zarządzającego nim towarzystwa, określonej w ustawie o funduszach inwestycyjnych. Zgodnie z ustawą fundusz inwestycyjny i towarzystwo funduszy inwestycyjnych są dwoma odrębnymi osobami prawnymi. Konsekwencją tego jest fakt, iż majątek funduszu jest rozdzielny z majątkiem towarzystwa funduszy inwestycyjnych. W sytuacji ewentualnej upadłości TFI środki pieniężne zgromadzone przez uczestników w funduszu są całkowicie bezpieczne, gdyż są one przechowywane przez bank-depozytariusz i nie wchodzą w skład jego masy upadłościowej.
   
   

2. Prawda: Likwidacja czy przejęcie funduszu nie zagraża utratą środków powierzonych mu przez Klientów.
   Mit: Likwidacja czy przejęcie funduszu oznacza utratę zainwestowanych środków.
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusze inwestycyjne są podmiotami, których działalność może w określonych warunkach ulec zakończeniu. Najczęściej odbywa się to na skutek połączenia funduszu z innych funduszem zarządzanym przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych, bądź też ze względu na jego rozwiązanie (możliwe przesłanki rozwiązania funduszu określa ustawa o funduszach inwestycyjnych, ale najczęstszą przyczyną jest upływ czasu, na jaki zgodnie ze statutem fundusz został powołany). W żadnym z tych przypadków środki ulokowane przez klientów w funduszu, którego funkcjonowanie dobiega końca, nie są zagrożone.

   Połączenie funduszy otwartych zarządzanych przez to samo TFI (zgody na taką operację musi udzielić organ nadzoru - Komisja Nadzoru Finansowego) następuje przez przeniesienie majątku funduszu przejmowanego do funduszu przejmującego oraz przydzielenie uczestnikom funduszu przejmowanego jednostek uczestnictwa funduszu przejmującego w zamian za jednostki uczestnictwa funduszu przejmowanego. Tak więc środki uczestnika funduszu, który przestaje w ten sposób istnieć (funduszu przejmowanego) zostają niejako przeniesione do funduszu przejmującego i w najmniejszym nawet stopniu nie istnieje niebezpieczeństwo ich utraty.

   Pełne bezpieczeństwo zainwestowanych środków występuje również w przypadku rozwiązania funduszu inwestycyjnego. Rozwiązanie funduszu następuje po przeprowadzeniu likwidacji, która jest ściśle nadzorowana przez KNF i depozytariusza. Likwidacja przeprowadzana jest przez depozytariusza lub TFI i polega na zbyciu aktywów funduszu, ściągnięciu jego należności, zaspokojeniu wierzycieli funduszu oraz umorzeniu jednostek lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu. Wielkość wypłaconych Klientom środków jest proporcjonalna do liczby posiadanych przez nich tytułów uczestnictwa.
   
   

3. Prawda: TFI oraz zarządzane przez nie fundusze inwestycyjne są odrębnymi osobami prawnymi, nie muszą być powiązane z bankiem.
   Mit: TFI / Fundusz musi być powiązany z bankiem.
   Wyjaśnienie
   
   

   Towarzystwo funduszy inwestycyjnych oraz zarządzane przez nie fundusze inwestycyjne są, zgodnie z ustawą o funduszach inwestycyjnych, odrębnymi osobami prawnymi. Zadaniem towarzystwa jest przede wszystkim tworzenie funduszy, zarządzanie nimi i reprezentowanie ich w stosunkach z osobami trzecimi. Z kolei wyłącznym przedmiotem działalności funduszu inwestycyjnego jest lokowanie środków pieniężnych zebranych od inwestorów w określone papiery wartościowe, instrumenty finansowe i prawa majątkowe. Jak wynika z powyższego, ani TFI, ani fundusz inwestycyjny nie są bezpośrednio powiązane z bankiem (nie są częścią struktury operacyjnej banku).

   Bank może być natomiast akcjonariuszem TFI (bezpośrednio lub pośrednio - poprzez spółkę zależną), może również na podstawie umowy podpisanej z TFI pośredniczyć w dystrybucji jednostek uczestnictwa funduszy zarządzanych przez TFI, zaś spółka asset management z grupy kapitałowej banku może zarządzać portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych. Banki są też jedynymi podmiotami, które w praktyce wykonują obowiązki depozytariusza funduszy inwestycyjnych. Ale co istotne, ustawa o funduszach inwestycyjnych stanowi że, także w tym przypadku towarzystwo i depozytariusz działają rozłącznie i w interesie uczestników.
   
   

4. Prawda: Wyniki inwestycyjne funduszy denominowanych w różnych walutach nie są porównywalne, z uwagi na zmienność kursów walut.
   Mit: Wyniki funduszu denominowanego w walucie obcej, są porównywalne do wyników funduszu, denominowanych w PLN.
   Wyjaśnienie
   
   

   Jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych mogą być wyceniane (denominowane) w złotych, zarówno w złotych jak i w walucie obcej oraz wyłącznie w walucie obcej (najczęściej jest to wycena w euro lub dolarze amerykańskim). Informacja o tym, w jakiej walucie fundusz wycenia jednostki uczestnictwa znajduje się w prospekcie informacyjnym funduszu oraz w tabelach z wyceną funduszy, dostępnych np. na stronach internetowych TFI.

   Wyniki inwestycyjne funduszy denominowanych w różnych walutach nie mogą być jednak porównywalne, z uwagi na występujące ryzyko kursowe (walutowe). Na skutek wzrostu lub spadku wartości waluty, w jakiej wyceniane są instrumenty finansowe znajdujące się w portfelu inwestycyjnym funduszu denominowanego np. w euro lub dolarze, zmiany wartości jednostki uczestnictwa wyrażone w tej walucie odbiegają od zmian wyrażonych w złotych. Wobec powyższego można porównywać jedynie wyniki inwestycyjne funduszy prowadzących zbliżoną politykę inwestycyjną i wycenianych w tej samej walucie.
   
   

5. Prawda: Fundusze inwestycyjne pozwalają czerpać korzyści płynące z rynku kapitałowego bez kompleksowej znajomości zasad jego funkcjonowania.
   Mit: Aby inwestować w fundusze inwestycyjne trzeba się znać na rynku kapitałowym.
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusze inwestycyjne jako forma inwestycji na rynku kapitałowym charakteryzują się szeregiem zalet, wśród których jedną z najistotniejszych jest możliwość czerpania korzyści płynących z tego rynku, bez konieczności znajomości zasad jego funkcjonowania.

   Cechą współczesnego rynku kapitałowego jest jego ogromne zróżnicowanie oraz daleko posunięta specjalizacja. Skuteczne, samodzielne inwestowanie na rynku kapitałowym wymaga posiadania ogromnej wiedzy na temat różnorodnych (często bardzo wyrafinowanych) instrumentów finansowych, strategii inwestycyjnych, transakcji giełdowych, metod analizy rynku kapitałowego, psychologii inwestowania oraz sytuacji makroekonomicznej w danym kraju (krajach), branży (branżach) oraz spółce (spółkach) notowanych na rynku giełdowym. Tymczasem lokowanie oszczędności w funduszach inwestycyjnych nie wymaga od nas zaznajomienia się z wszystkimi wymienionym aspektami inwestowania na rynku kapitałowym. Wystarczy bowiem, że złożymy zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa i wpłacimy pieniądze na rachunek funduszu, a wszelkiego rodzaju decyzje dotyczące tego jak najlepiej ulokować nasze pieniądze (i innych uczestników funduszu) na rynku kapitałowym podejmą wykwalifikowani w tej dziedzinie fachowcy - licencjonowani doradcy inwestycyjni zarządzający portfelem inwestycyjnym funduszu. To do ich obowiązków należy jak najlepiej zainwestować powierzone funduszowi środki– my, jako klienci funduszu, musimy jedynie wybrać fundusz najlepiej odpowiadający naszym potrzebom i oczekiwaniom.
   
   

6. Prawda: Fundusz inwestycyjny i Narodowy Fundusz Inwestycyjny to całkowicie różne podmioty.
   Mit: Fundusz inwestycyjny jest tym samym, co Narodowy Fundusz Inwestycyjny (NFI)
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusz inwestycyjny i narodowy fundusz inwestycyjny (NFI) to dwa zupełnie różne podmioty. Różnią się one przede wszystkim podstawą prawną funkcjonowania, formą prawną i przedmiotem swojej działalności. Fundusz inwestycyjny działa w oparciu o ustawę o funduszach inwestycyjnych z 27 maja 2004 r. Natomiast zasady tworzenia, działania i prywatyzacji narodowych funduszy inwestycyjnych określa ustawa z 30 kwietnia 1993 r. o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji.

   Fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego lub niepublicznego proponowania nabycia jednostek uczestnictwa bądź certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Działalność ta jest prowadzona ze szczególnym uwzględnieniem interesu uczestników funduszu, przy jednoczesnym zachowaniu ustawowych zasad ograniczania ryzyka inwestycyjnego. Udziałem w majątku funduszu inwestycyjnego otwartego jest jednostka uczestnictwa, która nie jest papierem wartościowym.

   Narodowy fundusz inwestycyjny jest natomiast funduszem działającym w formie spółki akcyjnej, powołanym do życia przez Skarb Państwa w ramach Programu Powszechnej Prywatyzacji w 1995 r. Jego zadaniem było zarządzanie kilkudziesięcioma spółkami państwowymi w imieniu Skarbu Państwa. Celem 15 stworzonych NFI było przeprowadzenie szybkiej i efektywnej restrukturyzacji spółek, pomnażanie ich majątku, wraz z równoczesnym udostępnieniem tego majątku obywatelom, którzy wykupili świadectwa udziałowe. Były to papiery wartościowe notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, które następnie zostały wymienione na akcje NFI (są one nadal notowane na warszawskim parkiecie).
   
   

7. Prawda: Liczba jednostek może być liczbą ułamkową
   Mit: Liczba zakupionych jednostek uczestnictwa jest liczbą całkowitą, więc Klient musi wpłacić dokładną i odliczoną kwotę pieniędzy.
   Wyjaśnienie
   
   

   Składając zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego otwartego nie musimy wiedzieć dokładnie, ile powinniśmy kupić jednostek. Istotną cechą jednostki uczestnictwa jest to, że nie są one liczbami całkowitymi - mówi się, że jednostka jest podzielna. Wynika to z faktu, iż liczba nabywanych przez uczestnika (lub odkupywanych przez fundusz) jednostek, jest wynikiem podzielenia wpłacanej (wypłacanej) kwoty przez cenę nabycia (odkupienia) jednostki. Cena jednostek jest liczbą ułamkową (podawana jest z dokładnością 2, a nawet 4 miejsc po przecinku), zatem liczba nabywanych (odkupywanych) jednostek również jest najczęściej liczbą ułamkową, podawaną z reguły z dokładnością do czterech miejsc po przecinku. Przykładowo: jeżeli cena jednostki uczestnictwa (uwzględniająca opłatę manipulacyjną) wynosi 23,58 zł, to posiadając 500 zł nie musimy nabywać równo 21 jednostek płacąc za to 495,18 zł, lecz możemy wpłacić całą kwotę (500 zł), za którą kupimy 21,2044 jednostek uczestnictwa.
   
   

8. Prawda: Przeniesienie środków pomiędzy funduszami (nawet tego samego TFI) skutkuje naliczeniem podatku od zysków kapitałowych. Inaczej jest w przypadku subfunduszy jednego funduszu parasolowego.
   Mit: Podatek od zysków kapitałowych nie jest naliczany w przypadku konwersji.
   Wyjaśnienie
   
   

   Konwersja jest operacją polegającą na jednoczesnym nabyciu jednostek uczestnictwa jednego funduszu inwestycyjnego za środki pochodzące z odkupienia jednostek innego funduszu zarządzanego przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Przeniesienie środków pomiędzy funduszami tego samego TFI skutkuje naliczeniem podatku od zysków kapitałowych, ponieważ podczas tej operacji dochodzi do odkupienia, a tym samym umorzenia jednostek funduszu "źródłowego" w celu nabycia jednostek funduszu "docelowego". Jedynym wyjątkiem od powyższej zasady są tzw. fundusze parasolowe (fundusze z wydzielonymi subfunduszami). Przenoszenie środków między subfunduszami wchodzących w skład jednego funduszu nie powoduje obowiązku podatkowego, gdyż operacja ta ma miejsce w ramach jednej osoby prawnej (funduszu inwestycyjnego).