Powrót do spisu treści

2. Jak "korzystać" z funduszu inwestycyjnego - nabywanie, odkupywanie jednostek uczestnictwa

1. Prawda: Fundusz inwestycyjny może mieć różne kategorie jednostek uczestnictwa.
   Mit: Każdy klient kupuje fundusz na tych samych zasadach po tej samej cenie.
   Wyjaśnienie
   
   

   Jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych reprezentują prawa majątkowe uczestników określone ustawą o funduszach inwestycyjnych i statutem funduszu. Zgodnie z ustawą, fundusz może różnicować prawa uczestników jedynie w przypadku, gdy jest on utworzony jako fundusz z różnymi kategoriami jednostek uczestnictwa. Zróżnicowanie to dotyczy zazwyczaj sposobu pobierania opłat manipulacyjnych i (lub) opłat obciążających aktywa funduszu. Kategorie jednostek zbywanych przez fundusz, wraz ze wskazaniem praw i obowiązków, jakie z nich wynikają, określa statut funduszu.

   Zróżnicowanie praw uczestników przypisanych poszczególnym kategoriom jednostek uczestnictwa przede wszystkim znajduje odzwierciedlenie w cenie, po jakiej klienci nabywają te jednostki. Niższe od standardowych opłaty manipulacyjne (np. dla uczestników planów systematycznego oszczędzania lub indywidualnych kont emerytalnych) skutkują niższą ceną nabycia jednostek uczestnictwa (cena netto jednostki powiększona jest o prowizję niższą od standardowej). Zróżnicowanie opłat za zarządzanie funduszem powoduje z kolei zróżnicowanie ceny netto jednostki, gdyż cena ta uwzględnia już ww. opłatę. Z tego też względu klienci funduszy uprawnieni do nabywania jednostek różnych kategorii (może to być zależne również od kanału dystrybucji) mogą kupować jednostki na odmiennych zasadach i po różnych cenach.
   
   

2. Prawda: Istnieją fundusze, które mają "wbudowany mechanizm ochrony".
   Mit: Fundusze inwestycyjne dają gwarancję osiągnięcia określonego zysku.
   Wyjaśnienie
   
   

   Inwestując w fundusze inwestycyjne należy mieć świadomość, iż fundusze nie dają gwarancji osiągnięcia określonego celu inwestycyjnego, a tym samym nie gwarantują wypracowania określonej stopy zwrotu. Powierzając nasze oszczędności funduszowi nie mamy więc pewności, że w określonym momencie w przyszłości osiągniemy określony wynik inwestycyjny (czyli np. nie poniesiemy straty). Choć nie mamy prawnej gwarancji zwrotu co najmniej zainwestowanej kwoty (tak jak ma to miejsce w przypadku lokat bankowych), możemy zdecydować się na inwestycje w fundusze, które w praktyce taką ochronę nam zapewniają. Są nimi tzw. fundusze z ochroną kapitału, które dzięki odpowiedniej strategii inwestycyjnej oraz wbudowanym mechanizmom ochrony z jednej strony zapewniają uczestnikom w pewnym okresie zwrot ulokowanego kapitału (przeważnie całości), a równocześnie dają możliwość partycypowania w zyskach, jakie w przypadku korzystnej koniunktury mogą wypracować instrumenty rynku finansowego, tzn. kupując jednostki funduszu z ochroną kapitału inwestor wie, że nie straci na inwestycji w taki fundusz (w zakresie, który określa gwarancja), nie ma jednak pewności, czy osiągnie zysk i w jakiej dokładnie wysokości.
   
   

3. Prawda: Od momentu złożenia zlecenia odkupienia jednostek uczestnictwa, fundusz inwestycyjny otwarty jest zobowiązany odkupić od nas jednostki w terminie nie dłuższym niż 7 dni (termin ten precyzuje statut funduszu).
   Mit: Odsprzedając jednostki uczestnictwa Towarzystwu, Klient wie, po jakiej cenie je sprzedał.
   Wyjaśnienie
   
   

   W momencie, w którym decydujemy się na zakończenie inwestycji w funduszu (czyli postanawiamy sprzedać część lub wszystkie udziały w funduszu) składamy zlecenie odkupienia jednostek uczestnictwa. Fundusz inwestycyjny otwarty jest zobowiązany odkupić od nas te jednostki po cenie wynikającej z podzielenia wartości aktywów netto funduszu przez liczbę jednostek ustaloną na podstawie rejestru uczestników funduszu w danym dniu wyceny. Odkupienie jednostek następuje jednak nie w momencie złożenia przez nas zlecenia (u dystrybutora lub w inny sposób), lecz w chwili wpisania przez Agenta Transferowego do rejestru liczby odkupionych przez fundusz jednostek oraz kwoty należnej z tytułu odkupienia tych jednostek. Termin, w jakim może najpóźniej nastąpić odkupienie naszych jednostek przez fundusz po zgłoszeniu żądania ich odkupienia, określony jest w statucie funduszu. Zgodnie z obowiązującym prawem termin ten nie może być dłuższy niż siedem dni, co oznacza że jeżeli np. składamy zlecenie odkupienia jednostek w poniedziałek, jego realizacja może nastąpić każdego dnia do następnego poniedziałku włącznie. Sprzedając jednostki funduszowi nie wiemy zatem dokładnie, którego dnia i po jakiej cenie nasze zlecenie odkupienia zostanie zrealizowane, choć w praktyce najczęściej dochodzi do tego po upływie dwóch-trzech dni.

   Informację o tym, którego dnia zostało zrealizowane zlecenie odkupienia jednostek, jaka była cena odkupienia oraz jaką łączną kwotę z tytułu odkupienia uzyskaliśmy, otrzymujemy niezwłocznie po zrealizowaniu zlecenia w postaci pisemnego potwierdzenia dokonanej operacji lub jeśli dane TFI umożliwia inwestowanie przez Internet - możemy ją sprawdzić w internetowym systemie do składania zleceń.
   
   

4. Prawda: Liczba jednostek może być liczbą ułamkową.
   Mit: Liczba zakupionych jednostek uczestnictwa jest liczbą całkowitą, więc Klient musi wpłacić dokładną i odliczoną kwotę pieniędzy.
   Wyjaśnienie
   
   

   Składając zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego otwartego nie musimy wiedzieć dokładnie, ile powinniśmy kupić jednostek. Istotną cechą jednostki uczestnictwa jest to, że nie są one liczbami całkowitymi - mówi się, że jednostka jest podzielna. Wynika to z faktu, iż liczba nabywanych przez uczestnika (lub odkupywanych przez fundusz) jednostek, jest wynikiem podzielenia wpłacanej (wypłacanej) kwoty przez cenę nabycia (odkupienia) jednostki. Cena jednostek jest liczbą ułamkową (podawana jest z dokładnością 2, a nawet 4 miejsc po przecinku), zatem liczba nabywanych (odkupywanych) jednostek również jest najczęściej liczbą ułamkową, podawaną z reguły z dokładnością do czterech miejsc po przecinku. Przykładowo: jeżeli cena jednostki uczestnictwa (uwzględniająca opłatę manipulacyjną) wynosi 23,58 zł, to posiadając 500 zł nie musimy nabywać równo 21 jednostek płacąc za to 495,18 zł, lecz możemy wpłacić całą kwotę (500 zł), za którą kupimy 21,2044 jednostek uczestnictwa.
   
   

5. Prawda: Większość usług dodatkowych świadczonych przez TFI na rzecz Klientów to usługi nieodpłatne.
   Mit: Za wszystkie dodatkowe usługi trzeba płacić (dostęp telefoniczny czy internetowy).
   Wyjaśnienie
   
   

   Fundusze inwestycyjne oferują swoim uczestnikom szereg dodatkowych usług, które zazwyczaj są usługami bezpłatnymi. Z punktu widzenia wygody inwestowania w fundusze niezwykle ważną usługą jest np. telefoniczny, SMS-owy lub internetowy dostęp do informacji o stanie rejestru uczestnika, przeprowadzanych przez niego operacjach lub bieżącej wycenie jednostek uczestnictwa. Fundusze oferują zwykle także m.in. możliwość bezpłatnego otworzenia wspólnego rejestru dla małżonków (tzw. wspólny rejestr małżeński), ustanowienia zapisu (dyspozycji na wypadek śmierci uczestnika) środków zgromadzonych na rejestrze na rzecz innej osoby, ustanowienia zastawu na jednostkach uczestnictwa, a także ustanowienia pełnomocnictwa do składania oświadczeń woli związanych z uczestnictwem w funduszu. Fundusze nie pobierają z reguły również żadnych opłat (poza standardowymi wynikającymi z faktu nabycia jednostek uczestnictwa) z chwilą przystąpienia klienta na przykład do programu (planu) systematycznego oszczędzania (inwestowania).
   
   

6. Prawda: Wysokość opłat dystrybucyjnych oraz sposób ich pobierania jest zróżnicowany.
   Mit: Za odkupienie jednostek funduszu zawsze trzeba ponieść opłatę
   Wyjaśnienie
   
   

   Inwestowanie w jednostki uczestnictwa funduszy otwartych obciążone jest dwoma podstawowymi rodzajami kosztów: kosztami zarządzania i opłatami manipulacyjnymi. Te ostatnie, zwane czasami również opłatami dystrybucyjnymi lub prowizją, pobierane są najczęściej przy nabywaniu jednostek oraz / lub przy ich umarzaniu (co jest równoznaczne z ich odkupieniem przez fundusz). O ile opłata przy nabyciu jednostek przez uczestnika funduszu występuje w większości przypadków (wyjątek stanowi jedynie część funduszy rynku pieniężnego i gotówkowych lub fundusze objęte czasową promocją bez opłat i nabywane za pośrednictwem internetu), o tyle opłata przy odkupieniu jednostek przez fundusz występuje stosunkowo rzadko. Najczęściej opłaty przy umarzaniu jednostek stosowane są w przypadku wybranych kategorii jednostek danego funduszu i mają one za zadanie zmotywowanie uczestnika do wydłużenia horyzontu inwestycyjnego. W praktyce realizowane jest to w ten sposób, iż opłata przy odkupieniu przez fundusz jednostek zmniejsza się wraz z okresem inwestycji, a po upływie określonego czasu może nawet zostać całkowicie zniesiona. Niektóre fundusze pobierają jednak tę opłatę niezależnie od czasu, jaki upłynął od zakupu jednostek uczestnictwa.

   Opłata ta może być obniżona w stosunku do wybranych uczestników lub grup uczestników, w oparciu o dodatkowe kryteria (np. dla uczestników planów systematycznego oszczędzania). Może być ona również czasowo obniżona lub nawet całkowicie zniesiona podczas przeprowadzanych akcji promocyjnych.

   To, czy fundusz pobiera opłaty przy odkupywaniu jednostek uczestnictwa, określone jest w jego statucie. W dokumencie tym znajdziemy jednak zazwyczaj tylko informację na temat maksymalnej wysokości stawek opłat manipulacyjnych obowiązujących przy odkupieniu jednostek przez fundusz (oczywiście o ile opłata taka występuje) oraz sposób pobierania tych opłat. Dane na temat faktycznie stosowanych stawek opłat zamieszczone są w Tabeli Opłat, dostępnej w sieci sprzedaży funduszy oraz na stronach internetowych danego TFI.
   
   

7. Prawda: Powierzając środki funduszowi inwestycyjnemu otwartemu możemy wycofać się z inwestycji w wybranym momencie nie narażając się na utratę uzyskanych wcześniej korzyści.
   Mit: Za odkupienie jednostek przed upływem określonego terminu klient ma obowiązek uiszczania opłat.
   Wyjaśnienie
   
   

   Jedną z podstawowych zalet oszczędzania za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych jest to, że (w odróżnieniu np. od lokaty bankowej) nie musimy z góry określać, na jak długi okres lokujemy nasze pieniądze. Powierzając środki pieniężne funduszowi inwestycyjnemu otwartemu możemy zatem praktycznie w każdej chwili wycofać się z inwestycji poprzez złożenie zlecenia odkupienia części lub wszystkich posiadanych jednostek uczestnictwa. Umorzenie w ten sposób jednostek uczestnictwa nie naraża nas więc na utratę uzyskanych wcześniej korzyści, tak jak ma to miejsce w przypadku lokaty terminowej w banku.

   Skoro inwestowanie w funduszu nie wiąże się z koniecznością zadeklarowania przez nas długości trwania inwestycji (za wyjątkiem uczestnictwa w planie systematycznego oszczędzania, gdzie deklaracja taka jest wymagana), rezygnacja z uczestnictwa w funduszu nie pociąga z reguły konsekwencji w postaci opłat z tytułu wcześniejszego wycofania środków, niezależnie od tego, czy inwestycja trwała tydzień, miesiąc, czy rok. Jedynie nieliczne fundusze, i to z reguły tylko w przypadku niektórych kategorii jednostek uczestnictwa, mogą pobierać opłaty przy odkupieniu jednostek, których wysokość może być zależna od okresu trwania inwestycji. Fundusz może zatem określić, iż np. przed upływem sześciu miesięcy od zainwestowania środków, przy ich odkupieniu pobiera opłatę w wysokości 1 procenta wycofywanej kwoty, zaś w przypadku gdy inwestycja ta trwa dłużej niż pół roku, opłata ta nie jest już pobierana.
   
   

8. Prawda: Przeniesienie środków pomiędzy funduszami (nawet tego samego TFI) skutkuje naliczeniem podatku od zysków kapitałowych. Inaczej jest w przypadku subfunduszy jednego funduszu parasolowego.
   Mit: Podatek od zysków kapitałowych nie jest naliczany w przypadku konwersji.
   Wyjaśnienie
   
   

   Konwersja jest operacją polegającą na jednoczesnym nabyciu jednostek uczestnictwa jednego funduszu inwestycyjnego za środki pochodzące z odkupienia jednostek innego funduszu zarządzanego przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Przeniesienie środków pomiędzy funduszami tego samego TFI skutkuje naliczeniem podatku od zysków kapitałowych, ponieważ podczas tej operacji dochodzi do odkupienia, a tym samym umorzenia jednostek funduszu "źródłowego" w celu nabycia jednostek funduszu "docelowego".
   Jedynym wyjątkiem od powyższej zasady są tzw. fundusze parasolowe (fundusze z wydzielonymi subfunduszami). Przenoszenie środków między subfunduszami wchodzących w skład jednego funduszu nie powoduje obowiązku podatkowego, gdyż operacja ta ma miejsce w ramach jednej osoby prawnej (funduszu inwestycyjnego).